Navigacija

• 1: Mišljenja
  • 1.1: Mišljenja po oblastima
  • 1.3: Mišljenja gostujućih autora
• 2: Podaci
• 3: Novosti iz sveta
• 4: O nama
• 5: Kontakt
• 6: English
• 10: Naslovna

Odlučili smo da statistički obradimo relaciju izmedju srpskog izvoza i nemačkog uvoza kao i srpskog uvoza i nemačkog izvoza.

Razlog predstavlja previše visoka korelacija između podataka o dinamici robne trgovine Srbije i Nemačke.

Nemačku smo izabrali kao proxy za ekonomiju EU-a koja je, izuzimajući zemlje bivše Jugoslavije, srpski najvažniji trgovinski partner i po pitanju uvoza i izvoza robe.

Ugao posmatranja koji nas zanima je reakcija srpske privrede na promene u zapadnim ekonomijama pogotovo zato što je moguće ponovno usporavanje rasta lične potrošnje u ekonomijama Zapadne Evrope, s obzirom na to da zapadne ekonomije sada traže načine kako da uspore i vremenom zaustave stimulativne mere.
 

Naša apriori očekivanja su da je srpski uvoz i izvoz trivijalne vrednosti u odnosu na veličinu nemačkog izvoza i uvoza, a u obratnom smeru ova relacija naravno ne važi. Zbog ovoga pretpostavljamo da promene u akceleraciji nemačkog uvoza , bile pozitivne ili negativne, prouzrokuju dinamiku vrednosti srpkoga izvoza mada možda sa odredjenim lagom od nekih par meseci.
 

Kao testove od sekundarne važnosti razmotrili smo da li postoji veza između srpskoga uvoza i nemačkog izvoza . Razlog zbog čega ovo smatramo za sekundarni test je činjenica da je sama relacija je kontra-intuitivna pošto bi pozitivan rezultat implicirao da srpki uvoz prouzrokuje nivo nemačkog uvoza, što je naravno besmislica, jer su vrednost srpkog i nemačkog izvoza i uvoza sasvim na drugim mernim skalama respektivno. Razlog zbog čega nam je ovaj test je bio interesantan je to što smo pretpostavili da promene u nemačkom izvozu ukazuju na promene globalne tražnje. Velika globalna potrošačka tražnja, do kreditnog crunch-a, bila je izazvana ogromnom likvidnošću koja je stimulisala globalne trgovinske tokove. Dakle, ako relacija između srpkog uvoza i nemačkog izvoza postoji razlog nije zavisnost nemačkog izvoza od srpkog uvoza, već je ona posledica globalnih cikličnih tokova koje uslovljava stanje globalno trzište novca.
 

Na samom startu, čak i vizuelnom inspekcijom, primetili smo da je globalna recesija načinila vremenske serije uvoza i izvoza statistički zanimljivim za analizu. Naprimer, gornji grafikon predstavlja vremensku seriju nominalnog nemačkog izvoza , izraženog u US dolarima, u periodu od januara 2006. do juna 2009. godine, a stastistički je zanimljiv jer vizuelnom inspekcijom bi lako zaključili da se radi o stacionarnoj seriji koja u limitu teži nekoj jasno definisanoj srednjoj vrednosti. Međutim iz ekonomske teorije znamo da je ovo besmislica pošto je nominalna vrednost izvoza rastuća serija a između ostalih faktora uzroci njenog rasta su inflacija i globalizacija svetskih ekonomija koja podiže nivo međunarodne trgovine. Ipak smo se iz kurioziteta odlučili statistički testirati vremensku seriju ADF (Augmented Dickey Fuller) metodom.
ADF je tradicionalni test slabe snage koji se danas jedino koristi u inicijalnoj fazi određivanja stacioniranosti, a za definitivnija određivanja se koriste moćniji testovi kao sto su sto su P-P (Phillips - Perron), (Kwiatkowski – Phillips – Schmitd – Shin) testiranja itd. Međutim ovde podvlačimo da za naše potrebe snaga testa nije od predsudne važnosti posto unapred znamo da u dugom roku vremenska serija vrednosti nemačkog nominalnog izvoza je definitivno nestacionarna rastuća serija. Svako prihvatanje hipoteze o stacionarnosti je greška prouzrokovana našim izborom uzorka, a ne izborom testa (I implikacijom ADF testa), a povećanje uzorka na deset dodatnih godina unazad bi bez dileme snažno odbacila hipotezu o stacioniranosti bez obzira koji test koristili. Ipak, ADF se pokazao kao sasvim dovoljan i tačno je odbacio mogucnost da se radi o nerastućoj, nestacinarnoj seriji , na nivoima tolerancije od 1%, 5% i 10%, mada se statistika 10% testa poprilično približila kritičnoj vrednosti. Pretpostavljamo da smo olabavili kriterijume testa i podigli nivo tolerancije na nekih 30-35%, nemački izvoz bi bio prihvaćen kao nestacinarna vremenska serija. U svakom slučaju pad vrednosti izvoza i pomisao da se radi o stacionarnoj seriji dosta govori o uticaju globalne krize na pad globalne potražnje.
Također primećujemo su originalne serije bile sezonirane, što otežava poređenja podataka dve zemlje. Naprimer, neki sezonski obrasci u potrošnji, kao što su predbožićne kupovine i rasprodaje nakon božića su toliko različiti koncepti u ove dve zemlje da podrazumevaju sasvim različite trgovačke cikluse. Očigledna kalendarska razlika u datumima božića je relativno nevažna u ovom kontekstu. Mnogo važniji faktor je da se protestantske i katolicke tradicije slavljenja božića znatno razlikuju. Dok u zapadnim verzijam darivanje za božić je centralni dio sekulizirane božićne proslave, u Srbiji je proslava božića religioznog karaktera gde su sama božićna darivanja simbolične prirode. Ovo znači da je decembarska potražnja u Nemačkoj daleko više neelastična nego u Srbiji čak i ignorišući efekat kalendarskih razlika. Zbog bogatstva ekonomije i posle-božićna prodaja u Nemackoj je relativno snažnija, a pretpostavljamo da su srpski prodavaci priimorani da daju veće popuste da bi motivisali kupce na potrošnju. Međutim namera nam ovde nije da poredimo stvari gde očigledne razlike postoje (npr. poređenje dveju ekonomija) već pokušavamo da jednostavno ukažemo na razloge zbog kojih sezonski efekat može biti jak.
Od mnogobrojnih mogućih načina desezoniranja podataka izabrali smo standardnu najčešće korišćenu metodu, X12 Arima, koju je razvio Američko ministarstvo za trgovinu zajedno sa Americkim statističkim zavodom (US Department of Commerce, US Census Bureau). Osim vremenskog “sezoniranja” podataka također smo imali na umu da neproporcionalna veličina fiskalnog i monetarnog sektora u Srbiji i Nemačkoj je još jedan šok koji bi trebalo statistički posmatrati. Vremensko desezoniranje podataka je samo delimično u stanju da se nosi sa uticajem stimulansa tako da smo se nosili mišlju da u X12 ARIMA metodologiji uključimo i dummy varijable za stimulanse ali od toga smo na kraju odustali.

Donji grafikoni na levoj strani prikazuju sezonirane podatke sa korelacijom, a na desnoj strani su desezonirani podaci sa korelacijom mesečnih promena nemačkog uvoza i srpskog izvoza.
 

Korelacije desezoniranih mesecnih promena = 49%

Korelacija sezoniranim mesečnih promena = 80%

I konačno odlučili smo da uradimo Granger Causality (Grandzerova uzročnost) test. Granger causality test se primenjuje kada sumnjamo da prošlost jedne vremenske serije prouzrokuje sadašnjost ili budućnost neke druge serije. Ako je hipoteza tačna onda to znaci da su docnje (lags) prve serije efikasan alat u prognoziranju druge serije.

Označavajući vrednosti nemaćkog uvoza kao Xt i srpskog izvoza kao Yt , gdje je t vremenski subscript, kratka reprezentacija Granger Causality testa je sledeća:

U prvoj jednačini nas zanima da li su svi gama koeficijenti jednaki nuli ili barem jedan od njih je različit od nule:

Vs. barem jedna od Gami je razlicita od nule.

Prihvatanje nulte hipoteze bi značilo da srpski izvoz ne prouzrokuje nemacki uvoz dok njeno odbijanje i prihvatanje hipoteze H1 znaci da prosli srpski izvoz prouzrokuje sadašnji nemački izvoz i da gledanje u ovaj prošli izvoz je dobar vodič za današnji nemački uvoz.

U drugoj jednačini nas zanimaju koeficijenti beta:
 

vs.
H1 barem jedna od Beti je razlicita od nule.
 

U cilju ovog testiranja moguće je konstruisati svaku od regresija individualno ali je optimalnije zajednički testirati obostranu uzročnost stavljajuci sistem jednačina u Vektorsku Autoregresiju (VAR sistem):

U VAR sistemu ekvivalent proveravanju Beta i Gama na gore navedeni način je proveravanje vrednosti odd-dijagonalnih elemenata, tako da npr. proveravamo parove:

, itd.

Rezultati Granger causality za srpski izvoz i nemacki uvoz:

Dakle Nemački uvoz definitivno prouzrokuje srpski izvoz, ali obratno ne stoji (srpski izvoz ne prouzrokoje nemački izvoz).
Također, ovde su rezultati našeg sekundarnog testa izmedju nemačkog izvoza i srpskoga uvoza:
 

Nemački izvoz prouzrokuje srpski uvoz dok srpski uvoz ne prouzrokuje nemački uvoz, a verujemo da ova relacija oslikava globalno trziste novca i stanje globalne potraznje.

Na osnovu izvršenog ekonometrijskog testiranja konstatujemo da je neophodno pažljivo pratiti mesečne podatke o konjunkturi u Nemačkoj i drugim zemljama EU kako bi smo procenjivali potencijalno kretanje naše ekonomije.